عکسهای قدیمی سرعین

گامیشلار گلی 1348- عکس از مهندس علیرضا مهاجر

گامیشلار گلی 1355- عکس از یونس ابی زاده

گامیشلار گلی 1359- عکس از ادریس وطن پور

حمام شفای سرعین در سال 1343 بعد از سفر امیر عباس هویدا، نخست وزیر وقت و به توصیه ایشان توسط عبداله ابی زاده یکی از مالکین ساخته شد. هدف از این کار مدرنیزه کردن استفاده از آبگرمها بود.

نمای ورودی حمام شفا در سال 1349

عکس از یونس ابی زاده

آقای هویدا برای اینکه ببیند که مردم از ساختار سنتی و یا مدرنیزه خوششان می آید، این پیشنهاد را دادند. بعد از ساخت این حمام وان دار که آب آن از آبگرمهای معدنی تأمین می شد، مسافرین استقبال خوبی نمودند و به همین جهت دستور داده شد تا آبدرمانی مدرنی در سال 1351 در سرعین شروع به ساخت گردد که کار اصلی احداث آن صورت گرفت ولی با انتقال قدرت از نظام شاهنشاهی به جمهوری اسلامی این پروژه به مدت 17 سال متوقف گردید و در سال 1372 تکمیل گردید که الان به نام آبدرمانی سبلان شناخته می گردد.

محوطه حمام شفا- 1343

نمره های حمام شفا- 1343

عکس از خسرو (یوسف) ابی زاده 

حدود دو سال قبل از انقلاب، اداره بهداشت به وضعیت آبگرم قره سو ایراد گرفت و آن را تعطیل کرد. مالک آبگرم که یونس ابی زاده بود، سریعاً اقدام به تعمیر آن نموده و حتی با استفاده از پمپ کردن آبگرم، در آن دوش بهداشتی نیز تعبیه کرد. بعد از انقلاب و گرفته شدن آبگرم ها به تملک دولت (شهرداری وقت) آبگرمها چند سالی بی نظمانه مدیریت شده و پمپ و ... نیز به سرقت رفت!!

در زیر عکسهایی از زمان تعمیر و محوطه آن نشان داده شده است. عکسها از یونس ابی زاده می باشد که گامهای بزرگی در پیشرفت سرعین برداشته است.

نمایی از ورودی آبگرم قره سو و قهوه خانه جلوی آن که توسط شیخ غلامعلی مختارپور مدیریت (!!) می شد.

ساخت استخرهای آبگرم قره سو

بازدید مسئولین اداره بهداشت از آبگرم تازه تعمیر شده

عکسها از یونس ابی زاده

آبگرم بش باجیلار یکی از قدیمیترین آبگرم های سرعین بوده که بین اهالی در قدیم به «دره لر سویی» معروف بوده است. وجه تسمیه نام آن به خاطر جوشیدن آبگرم از پنج مظهر در محل  چشمه بوده که به آن «پنج خواهر» یا همان بش باجیلار به زبان ترکی نسبت داده شده است.

در زمانهای قدیم، این آبگرم در داخل دره ای سرسبز قرار داشته است که اطراف آبگرم چمنزار و پر از درختان چنار و سپیدار بوده است. قدیمیترین عکس موجود که تا به حال از آبگرم بش باجیلار به دست آورده ام مربوط به سال 1344 می باشد که در کتاب «چشمه های آب معدنی ایران» تألیف دکتر محمد جواد جنیدی چاپ شده است.

عکس در سال 1344

عکس زیر مربوط به سال 1356 می باشد که کارگران شهرداری می خواستند راه بش باجیلار را باز کنند تا از آبگرم بهره برداری شود. ولی این کار صورت نپذیرفت.

سال 1356

سال 1356-عکس از شهرداری

این آبگرم بعد از انقلاب اسلامی تقریباً به صورت متروکه در آمد و فقط بعضی از اهالی از آن استفاده می کردند. در مصاحبه ای که در سال 1362 توسط ایرج شجاعی شهردار وقت با روزنامه اطلاعات صورت گرفته، وعده هایی در مورد بازسازی آبگرم بش باجیلار داده شده است. ولی کاری صورت نگرفت. تا اینکه در سال 1371 اداره امور آب استان شروع به ساخت مجمتع فعلی در این محل نمود.

اين مجتمع در سال ۱۳۷۳ با همت مسئولين استان و اداره كل امور آب استان با زير بناي ۱۵۰۰ متر مربع در قسمت شمالي سرعين افتتاح گرديد.

اين مجتمع داراي استخر بزرگي به مساحت ۲۸۸ متر مربع (به ابعاد 24 × 12 متر) با عمق 140-120 سانتي متر، تعداد ۶ دوش انفرادي اجباري با ديوارهاي كوتاه قوسي شكل با كاشيكاريهاي جالب، ۱۶ دوش عمومي در مقابل دوشهاي انفرادي، سوناي خشك و بخار هر كدام يك واحد، ۶ واحد آبگرم تحت فشار (جكوزي) در قسمت غربي استخر، حوضچه كلر در قسمت ورودي به استخر، رختكن، كفشداري قفل دار به ظرفيت ۱۰۰ نفر، نماز خانه با ظرفيت ۸۰ نفر، ورودي و خروجي مجزا گيشه فروش بليط، اتاق مديريت و ... می باشد. وجود اين امكانات در اين مجتمع اين آبدرماني را يكي از ممتازترين آبدرماني هاي كشور كرده است.

مساحت فضاي ساخته شده آن 1000 متر مربع و با احتساب پاركينگ در حدود 2500 متر مربع مي باشد كه حدود 400 متر مربع از مساحت كل آن به ساخت فضاهاي جانبي مانند دوش، رختكن و ساختمان اداري اختصاص يافته است.

آب اين مجتمع از ۵ دهنه چشمه اي كه در اين محل وجود دارد و پمپاژ مقداری از آب گاومیش گلی تأمين مي شود. آبدهي ۵ چشمه روي هم رفته ۱۳ ليتر در ثانيه به صورت دائمي و جوشان مي باشد. دماي آبگرم ۴۳ درجه سانتي گراد، ظاهري كدر، كمي ترش و كمي هم بودار است.

آنيونهای آب شامل بيكربنات، كلرور، سولفات و كاتيونها شامل كلسيم، منيزيم، سديم و پتاسيم می باشد. هدايت الكتريكي براي ۲۵ درجه حرارت ۱۲۰۰، pH آن 5/6 و مقدار مواد باقيمانده خشك از تبخير آب ۶۶۰ ميلي گرم در ليتر می باشد.

عکس زیر از عکسهای آقای علی خان والی اردبیل در سالهای 1890-1892 می باشد که از روستای آق مام، یکی از روستاهای شهرستان سرعین که متعلق به خانان تکله بوده، گرفته شده که در آن مسجد روستا، چشمه شمشیرخانه و امامزاده بالای تپه و البته اهالی دیده می شوند.

عکس ایمیل شده توسط مسعود اصانلو

عکس زیر نیز از عکسهای علی خان والی هست که احتمالاً مربوط به آّبگرم پهنلو می باشد.

عکس زیر هم مربوط به آبگرم سردابه هست که در آن زمان گرفته شده است.

یکی از بحث هایی که در مورد آبگرم های سرعین بویژه آبگرم گاومیش گلی مطرح هست، اینست که این آبگرم را شیر و خورشید در سال 1329 دیوار کشی کرد و در آن استخر کنونی را ساخت یا مالکین سرعین بالاخص آقای ابیزاده. عده ای می گویند شیر و خورشید و عده ای هم آقای عسگر ابیزاده را بانی آن می دانند. هنوز این مطلب برای من قطعی نشده است.

عکس زیر در مورد بازسازی آّبگرم گاومیش گلی هست که در عکس آقای عسگر ابیزاده و عبداله امیری از مالکین سرعین دیده می شوند که یکی از مدارکی هست که نشان دهنده ساخت استخرها توسط مالکین هست.

عکس از حسین امانی

مرد ایستاده سمت راست سلطانعلی امانی می باشد.

عکس زیر مربوط به آبگرم قوتور سویی در سال 1364 می باشد. بعد از برگشت از کوه، آب تنی تو اون حال میده. اگرچه بعضی ها به خاطر بوی تخم مرغی آن ازش بدشون می یاد!!

عکس از کریم عباسی

عکس زیر هم مربوط به آب معدنی ویلادره هست که هنوز دیوار کشی نشده بود. اگر چه عکس زیاد گویا نیست!

عکس از علی عبدالله زاده

آبگرم قهوه سویی در سال 1371

عکس از اردشیر کیشی زاده

آبگرم ژنرال در تاریخ 15/7/72

عکس از اسماعیل وطن پور

تعمیر  آبگرم قهوه سویی حدود سال 1367 توسط عبدالله کیشی زاده

عکس از عبدالله کیشی زاده

عکس زیر مربوط به پله های ورودی قدیمی حمام شفا می باشد.

عکس از حبیب کیشی زاده

ورودی آبگرم آب چشم به تاریخ 17/4/74- ورودی 300 ریال

عکس از اردشیر کیشی زاده

ورودی آبگرم ساری سو و قره سو به سال 1372- هنوز هم تغییری نکرده است!!- مخصوص پادرد و کمر درد!!

عکس از اردشیر کیشی زاده

دور نمایی از ورودی آبگرم ژنرال به تاریخ 15/7/72- چقدر اطراف آبگرم سرسبز بود؟

عکس از اسماعیل وطن پور

عکس از لطف الله ابیزاده

عکسی از گاومیش گلی

عکس از خان عمو وطن پور

میگن چهارمی از چپ فرشاد پیوس هست.

۳/۴/۸۸- آقای نادر ابراهیمی در بخش نظرات نوشته اند: عکس مورد نظر را بنده برای اولین بار حدود ده سال قبل در دفتر فنی فروغ - میدان شریعتی اردبیل دیدم وچند تا از آن کپی و به تعدادی از دوستان دادم.

عکس دوم هم مربوط به سال ۱۳۵۳ هست. روی دیوار نوشته شده "ویلا نو بهتر از همه جا". ویلا نو مسافرخانه آقای عسگر ابی زاده واقع در فلکه گاومیش گلی بود که چندین ساله بسته هست. )بالای مغازه شهرام کشی زاده)

عکس از علی مختاری

کتاب سه جلدی "اردبیل در گذرگاه تاریخ" نوشته "بابا صفری" بوده که در سال 1355 نوشته شده است.  ایشان از مسئولین شهری اردبیل بوده و سمتهایی مثل شهرداری اردبیل و مسئول حج و زیارت و ... را برعهده داشته است. ایشان همچنین از ترجمه کنندگان قران کریم نیز می باشد. ایشان در جلد اول به بررسی تاریخی اردبیل از عهد باستان تا زمان قبل از انقلاب می پردازد و به توضیح مسائل و آداب و رسومات فرهنگی اردبیل مثل چهارشنبه سوری و مراسم سوگواری و ... پرداخته است.

در جلد اول در پاورقی صفحه 13 در مورد سرعین چنین آمده است:

"سرعین قریه ای است در 20 کیلومتری اردبیل که به سبب آبهای گرم معدنی شهرت دارد. در این قریه، در پشت خانه های دهقانان، تپه مرتفعی است که از ریختن خاکستر تنورها در مدتی متجاوز از هزار سال بوجود آمده است. در سالهای اخیر سکنة آن دریافته اند که برای کاهگل مالی خانه ها و ساختن بناهای مورد نیاز، خاک این تپه استقامت زیادی دارد و از این جهت در بیست سال اخیر هر کسی که بفکر چنین کاری افتاده، قسمتی از دامنه های تپه را کنده و مورد استفاده قرار داده است.

چند سال پیش در آنجا دیواره قلعه کهنی پیدا شده و در قسمتی از آن خشتهایی که بطول 40 و ارتفاع 15 سانتی متر با ملاتهای گلی بر روی پایه های سنگی بکار رفته بود، ظاهر گشته بود که تأسفاً دهقانان بدون توجه به اهمیت تاریخی آنها، بنام آنکه خاک آنها دوام بیشتری دارد آنرا نیز خراب کردند. با اینحال این تپه هم اکنون پا برجاست و روزی که حفاری علمی در آن صورت گیرد، قسمت هایی از تاریخ گذشته این حدود را روشن خواهد نمود. لازم به یاد آوری هست که این خشتها از حیث شکل و اندازه شبیه خشتهایی بود که در دیوار معروف کرمانشاه بین آن شهر و طاق بستان به چشم می خورد و متعلق به دوره ساسانیان میباشد."

عکس از عظیم کیشی زاده

جلد دوم بیشتر مربوط به آثار تاریخی اردبیل می باشد و من مطلبی در مورد سرعین ندیدم.

جلد سوم که بعد از انقلاب نوشته شده است، به فصلهای متنوعی تقسیم بندی شده است. مثل فرقه دموکرات آدربایجان، اردبیل از آغاز پیدایش فرقه تا سقوط حکومت ملی آذربایجان، بازیها و تفریحات سالم اردبیلیها و ... . در فصلی از این کتاب به بررسی آبهای معدنی اردبیل پرداخته شده است. صفحات 416 تا 425 به آبهای گرم سرعین اختصاص دارد. مطالب زیادی گفته شده که در کتابهایی که قبلاً بررسی کرده ام، مفصلتر آمده بود. اما مطالب جالبی آورده شده است که من به صورت گلچین در زیر می آورم:

"قریه سرعین مرکب از تقریباً 250 خانه روستایی است. ولی از ربع قرن پیش که آبهای معدنی آن شهرت یافته و مخصوصاً مرکز ییلاقی مهمی در تابستانها شده است، بناهای زیادی احداث گردیده و در فاصله بین آبادی قریه و دورترین چشمه های موجود بنام «پِهِنلی سو» که بالغ بر 600 متر می شود، خانه های نوینی به صورت مسافرخانه، ولی نه با اصول مهندسی ساخته شده است. تعداد اتاقهای این بناهای جدید در سال 1357 خورشیدی بالغ بر 2300 باب بوده است."

"گاومیش گوئلی تا سی سال پیش گودی بی جداری در میان دره بود و آب چشمه در آن گودی بصورت برکه ای جمع می گشت و مازاد آن از گوشه ای در سمت جنوب شرقی وارد نهری می شد و بفاصله یکصد و پنجاه متری آسیابی را می گردانید. این آسیاب در آن ایام گرانبهاترین آسیابهای آبی صفحه آذربایجان به حساب می آمد زیرا که بر خلاف آسابهای دیگر، آب آن در زمستان یخ نمی زد.

 از ربع قرن پیش دور این برکه دیواری کشیده شده و حوضچه ای بمساحت تقریبی 400 متر مربع بوجود آمده استکه با عمق یک متری، محل استحمام مراجعین می باشد. در سال 1332 خورشیدی قرار بود در کنار این آب، حمام بزرگی احداث شود و استفاده از آن بطریق بهداشتی صورت گیرد ولی اقدامات مالکان دهکده و رأی ناصواب قاضی مربوطه در دادگاه، از این کار خیر جلوگیری کرد."

در پاورقی این صفحه (418) آمده است:

"در آن تاریخ نگارنده شهرداری اردبیل را بر عهده داشت. چون آبهای معدنی خارج از مالکیت اشخاص و متعلق به جامعه بود، درصدد تأمین موجبات استفاده صحیح عمومی از آن آبها بر آمد و چون آبها در خارج از حوزه عملکرد شهرداری بود، از این رو اعتبار بالنسبه مکفی از طریق شیر و خورشید سرخ برای احداث حمام بهداشتی منظور گردید و شهرداری برای مباشرت امر در نظر گرفته شد. در نتیجه برای رفتن به آنجا جاده مورد اطمینانی انتخاب گردید و مقدماتی نیز فراهم گردید تا وسایل راحتی در اختیار مسافرین دهکده گذاشته شود. ولی برخی از مالکان آنجا که ورزیدگی در ارجاع امور به دادگستری داشتند، به دادگاه متوسل گشتند و سر انجام در قبال یک رشته اقدامات ناصواب، قاضی دادگاه را وادار به صدور رأی در باب مالکیت این آبها برای خود کردند. شایعه در آن ایام بر آن بود که این حکم در برابر فقط نهصد تومانی که به قاضی مذکور داده شده بود، صادر گردیده است."

در جایی دیگر آمده است:

"در برنامه پنج ساله پنجم ایران (شاهنشاهی)، طرحی در زمینه احداث حمام و مسافرخانه های جدید در این دهکده به تصویب رسید و مبلغ در حدود 3500 ملیون ریال برای اجاره مرحلة اول آن برآورد گردید و مقدمات احداث برخی از بناهای مورد نظر فراهم گشت و قسمتی از آنها نیز آغاز شد تا این دهکده به صورت مرکز جهانگردی زیبای جهانی در آید و وسایل استراحت مراجعن، در سطحی همتراز و بلکه بالاتر از مراکزمشابه آن در دنیا فراهم شود. این طرح در چند مرحله بود و هر مرحله زمان اجرائی حساب شده ای داشت. طرح در سال 2000 میلادی به پایان می رسید و سرعین یکی از بزرگترین و مجهزترین مراکز جهانگردی می شد. اما با دگرگونی اوضاع (انقلاب اسلامی) این کار متوقف گشت و استخوان بندی فلزی برخی از بناها که نصب شده بود، به همان شکل باقی ماند."

عکس زیر حدوداً مربوط به سالهای 1340 تا 1345 می باشد (با توجه به سن کنونی اشخاص در عکس حدس می زنم) که آبگرم گاومیش گلی و اطراف آن را نشان می دهد. این عکس از طرف زمینهای آبدرمانی گرفته شده و تقریباً زمین اطراف آبگرم هم باتلاق مانند بوده است و آن طرفها هم باغ می باشد. ورودی آبگرم از طرف چپ بوده (بر عکس امروز که از سمت راست می باشد) و جاده خاکی ماشین رو هم داشته است.

عکس از ماشا الله وطن پور

اشخاص در عکس: بالا عمو وطن پور (پیراهن سفید)، محرم و جمال وطن پور، احتمالاً طاهر عزتی

جالب اینکه روی دیوار آبگرم نوشته شده است که "خوش آمدید- آبگرم خشنود". چرا خشنود من نمی دانم و باید در موردش تحقیق کنم.

کتاب شناخت آب معدنی و چشمه های معدنی ایران نوشته دکتر محمد رضا غفوری استاد دانشگاه تهران و چاپ انتشارات دانشگاه تهران در آذر ماه 1366 می باشد. ولی عکسهای گرفته شده از سرعین مربوط به سال 1348 می باشد.

در این کتاب بر خلاف عنوان کتاب، بیشتر به جنبه علمی و آب درمانی پرداخته شده است تا به معرفی آبهای معدنی ایران. به همین جهت تقسیم بندی آبهای معدنی بر اساس ترکیب شیمیایی بوده نه بر اساس توزیع جغرافیایی. فصل اول این کتاب مربوط به تعاریف و تقسیم بندی و ... بوده و فصل دوم به معرفی آبهای معدنی ایران پرداخته است.

آبهای گرم سرعین در گروه آبهای بیکربناته سدیک و کلروره کلسیک قرار گرفته است. هیچ توضیحی در مورد مکان و تاریخچه و ساخت آبها داده نشده است و فقط توضیح مختصری در مورد منشأ چشمه ها و چند عکس با کیفیت پایین آورده شده است. صفحات 75 تا 81 در مورد سرعین می باشد.

عکس آبگرم گاومیش گلی در سال 1348

"چشمه های معدنی سرعین اردبیل به فاصله تقریبی 30 کیلومتری غرب اردبیل و در جنوب قله سبلان از زمین خارج می شوند. غالب این دسته آبها گرم با آبدهی فراوان بوده و از آنها به منظور استحمام استفاده می شود.

بر طبق نقشه زمین شناسی 000/500، 2/1 شرکت ملی نفت ایران محل خروج چشمه های معدنی سرعین بر روی زمینهای آبرفتی اواخر دوران سوم و اوائل دوران چهارم که در برخی نواحی آن همراه با چین خوردگی می باشد، قرار گرفته است. این تشکیلات در غرب مجاور با سنگهای آذرین خروجی حاصل فعالیتهای آتشفشانی سبلان می باشد. در اطراف آتشفشانهای جدید غالباً به سبب فعال بودن عملیاتهای زیر زمینی و مجاورت با سطح زمین، ایجاد عوارض خارجی می کند که یکی از آنها پدیدار ساختن چشمه های آبگرم است. در این منطقه نیز به سبب وضع خاص مجاورت رسوبات آبرفتی جدید با تشکیلات آذرین اطراف سبلان، سفره های آبگرم و رگه های احتمالی آبهای عمق ایجاد شده است.

آب چشمه سرعین از دسته آبهای بیکربناته سدیک و کلروره کلسیک می باشد. خواص درمانی این نوع آبها چنین است که استحمام در آنها دارای اثرات آرام بخش بوده و دردهای عصبی، رماتیسمی و عصبی مفصلی را تسکین می دهد. "

احتمالاً آبگرم قره سو در 1348 

آبگرم ساری سو در ۱۳۴۸

آبگرم ژنرال سرعین در سال ۱۳۴۸

آب چشم سرد در سال ۱۳۴۸

در این کتاب ابتدا به تعریف و طبقه بندی و موارد استعمال و کاربردهای طبی آبهای معدنی سرد و گرم پرداخته و سپس شروع به معرفی آبهای معدنی ایران کرده است. ابتدا استان مرکزی، مازندران، گیلان و چهارمین استان آذربایجان شرقی را معرفی و در نهایت به بررسی آبهای آذربایجان غربی پرداخته شده است.

در اولین بخش قسمت استان آذربایجان شرقی به معرفی آبهای معدنی سرعین یا سرقین پرداخته است که شامل صفحات 238 تا 246 می باشد. بعد در صفحات 247 تا 250 به معرفی چشمه های بیله دره و در ادامه به معرفی سردابه، بوشلی، قوتور سو و ... پرداخته شده است.

در این کتاب در مورد سرعین چنین آمده است:

"سرعین یا سرقین دهی است از دهستان «ایردیموسی» از شهرستان اردبیل که در باختر آن شهر واقع شده است. در 22 کیلومتری جاده شوسه اردبیل-تبریز (در جهت تبریز) و مقابل قشلاق سوم جاده فرعی بطرف شمال منشعب می شود که پس از ده کیلومتر به سرعین میرسد. در سرعین چشمه های گرم متعدد و یک چشمه معدنی سرد وجود دارد. (شکل 154)".

از این پاراگراف می توان فهمید که در سال 1344 (نویسنده در سال شهریور ماه 1344 از سرعین بازدید کرده است) سرعین دهی از دهستان خان نشین اردی موسی بوده است و منظور از چشمه سرد نیز چشمه آب چشم می باشد. با توجه به نقشه خیابانهای سرعین، هنوز خیابان ژنرال یا خیابان جلوی هتل لاله بازگشایی نشده بود.

بعد شروع به معرفی تک تک چشمه ها نموده است.

"آب گرم قره سو: برای این چشمه دو حوض ساخته اند که مجاور یکدیگر هستند و دیواره ای به ضخامت 20 سانتی متر آن دو را از یکدیگر جدا میسازد. حوض ها به ترتیب 5×2/1 و 3/5 × 5 متر هستند و آبگرم از حوض اول در حوض دوم میریزد و این دو حوض با دیوار محصور شده اند.

درجه حرارت آب گرم در حوض 41 درجه، pH آن 6 و هدایت الکتریکی آن برای 20 درجه حرارت 1450 و آبده آن در حدود 5/1 لیتر در ثانیه است.

آب گرم ساری سو: در نزدیکی آبگرم قره سو واقع شده است. آب گرم بوسیله لوله سمنتی از زمین تا مجاور حوض هدایت میشود و سپس از مجرای رو بازی به طول یک متر به حوضی میریزد که 65/7 متر طول و 10/2 متر عرض دارد. آب گرم از این حوض به حوض مجاور بطول 65/7 و عرض 6 متر میریزد. دیواره ای به ضخامت 25 سانتی متر این دو حوض را از یکدیگر جدا میکند. این دو حوض در چهار دیواری محصور شده اند.

درجه حرارت آب در مظهر 47 درجه و در حوض 44 درجه است. آبده آن در حدود 3 لیتر در ثانیه است.

در شمال این دو حوض و در کنار دیوار، لوله سمنتی عمودی برای خروج گازهای چشمه تعبیه شده و اطراف دو چشمه قره سو و ساری سو را رسوبهای آبرفتی پوشانیده است."

نمایی از آبگرم ساری سو در سال 1344 

با توجه به توضیحات داده شده جالب هست که از سال 1344 تا الان هیچ تغییری در ساختمان احداثی آبگرمها صورت نگرفته است و گویی که نویسنده کتاب همین امسال از آبگرمها بازدید نموده است. در کتاب "آبهای معدنی آذربایجان و ..." به تاریخ 1329 از این دو چشمه به نامهای حصار نام برده شده بود اما در سال 1344 به نامهای امروزی بوده و تغییراتی نسبت به سال 1329 در آن ایجاد شده است.

 "آب گرم گاومیش گلی: چشمه گاومیش گلی پر آب ترین چشمه های این ناحیه است. استخری به طول 1/24 و عرض 7/16 برای آن ساخته و دور استخر را با دیوار محصور کرده اند. آب از چند نقطه کف استخر با گاز خارج مشود و از چند نقطه ضلع شرقی به خارج جریان می یابد.

درجه حرارت آب در استخر 45 درجه است. آبده آن در حدود 30 لیتر در ثانیه است ولی پس از خروج از استخر و جریان یافتن به علت زاینده بودن اراف بستر میزان آب به تدریج زیادتر میشود."

دور نمایی از اطراف آبگرم گاومیش گلی در سال 1344

همانطوریکه از شکل 156 مشاهده می گردد در اطراف گاومیش گلی در سال 1344 ساختمانی احداث نگردیده بود و چند اتاق در محل کنونی ویلای سرعین مربوط به «جعفر حسینی» دیده میشود.

 "آب گرم گنرال: از کف حوضی تقریباً داره ای شکل به قطر 2/5 متر خارج می شود. این حوض را با دیوار محصور کرده اند. آب حوض از قسمت جنوبی به خارج جریان می یابد و وارد دره سرعین میشود و با آب سایر چشمه ها مخلوط میگردد."

آبگرم ژنرال سرعین در سال 1344

"آب چشم: این چشمه در حیاط قهوه خانه همت واقع شده است و حوضچه سمنتی به طول 6/1 و عرض 5/1 برای آن ساخته اند. مقدار آب این چشمه خیلی کم و در حدود 6 لیتر در دقیقه است و از دو نقطه کف حوضچه با مقدار قابل توجهی گاز کربنیک و هوا با فشار خارج می شود. آب از مجرای باریکی که در قسمت جنوبی حوضچه است جریان می یابد و به حوضچه کوچکتری میریزد و از آن بخارج جریان پیدا می کند."

نمای آب چشم سرد در سال 1344

البته در سالهای بعد روی این چشمه کوچک حفاظ شیشه ای کشیده شده بود که هنگام ساخت منبع آب بش باجیلار این حفاظ را تخریب کردند و عملاً از آب چشم هیچ استفاده ای نمی شد.

عکس آب چشم از شهرام کشی زاده

عکس آب چشم سرد در تاریخ 8/86 که مخروبه مانده بود.

 "آب گرم قهوه خانه همت: در این قهوه خانه علاوه بر آب چشم، چشمه دیگری وجود دارد که آب آن گرم است. دو حوض  برای این چشمه ساخته اند. اندازه یکی 45/3 × 70/3  و اندازه دیگری 45/3  × 2 متر است و بوسیله دیواری بضخامت 30 سانتی متر از یکدیگر جدا شده اند. آب از حوض کوچکتر به حوض بزرگتر میریزد و از مجرایی که در جنوب شرقی حوض بزرگتر قرار دارد، بخارج جریان دارد. آبده این چشمه در حدود یک لیتر در ثانیه است.

آب گرم قهوه خانه ممتاز (یعقوب): این قهوه خانه مجاور قهوه خانه همت است و در آن یک چشمه آب گرم یافت میشود. مانند آب گرم قهوه خانه همت دو حوض بهمان ترتیب برای آن ساخته اند. اندازه حوضها 10/2 × 90/2 متر و 90/2 × 80/7 متر است و دیواره بین دو حوض 15 سانتی متر ضخامت دارد. آب گرم بوسیله لوله سیمانی از زمین بالا می آید و در حوض کوچکتر میریزد. درجه حرارت آب در مظهر 47 درجه است. آبده این چشمه در حدود 2 لیتر در ثانیه است.

آب گرم بش باجیلار: این آب گرم به فاصله تقریبی سیصد متر در قسمت جنوبی چشمه های قهوه خانه های همت و ممتاز واقع شده است."

دور نمایی از آبگرم بش باجیلار در سال 1344

در آخرین بخش مربوط به قسمت سرعین این کتاب توضیحاتی کلی در مورد آبگرمها آمده است:

"ارتفاع چشمه های معدنی سرعین از سطح دریا در حدود 1350 متر است. نتیجه بررسی و آزمایش چشمه های معدنی در جدول صفحه 246 خلاصه شده و آبهای گرم سرعین در ردیف آبهای کلرو بیکربناته کلسیک گازدار و خیلی گرم است که مقدار قابل توجهی سیلیس دارند. با در نظر گرفتن هدایت الکتریکی، میزان املاح و باقیمانده خشک آنها بنظر میرسد که همه آنها یک منشأ دارند و آب اصلی یک آب گرم با منشأ عمیق است که در مسیر بالاتر مقداری کربنات کلسیم را بصورت بیکربنات کلسیم در خود حل می کند. "

عکسها از حبیب کیشی زاده

عکس زیر حدوداً مربوط به سال 1355 است که دارند استخر آبگره قهوه سویی در سرعین را ترمیم می کنند. اگه اشخاص تو عکس رو شناختید، اسمشون رو در قسمت نظرات بنویسید.

عکس از عبدالله کیشی زاده

 در حوالی سال 65-66 قهوه خانه آبگرم قهوه سویی آتیش گرفت که عکسهای زیر بازسازی آن را نشان می دهد.

عکس از عبدالله کیشی زاده

عکس از عبدالله کیشی زاده

این هم عکسی از جلوی آبگرم قهوه سویی و خیابان آن.

عکس از اردشیر کیشی زاده

این کتاب (در حقیقت یک مقاله که در چهارمین کنگره پزشکی ایران که در شهر رامسر در سال 1334 برگزار شده بود)، نوشته دکتر صادق مقدم استاد دانشکده پزشکی و داروسازی می باشد که توسط انتشارات اداره املاک و مستغلات پهلوی به چاپ رسیده است.

صفحات 7 تا 16 این کتاب مربوط به آبگرمهای سرعین می باشد. جالب اینکه اسم سرعین به صورت سرائین نوشته شده است نه سرقین. مطلب مهم دیگر اینکه سرائین اولین جایی است که شروع به بحث درباره آن شده است که اهمیت آبگرمهای سرعین در آذربایجان را نشان می دهد.

_{در این کتاب از دو چشمه به نام حصار مردانه و زنانه نامبرده شده است که به نظر من قره سو و ساری سو می باشد. جالب اینکه از "دهکده حصار" صحبت شده است:}

_{"دهکده حصار قسمتی از آبادی دهستان سرائین است و خرده مالک میباشد و در حدود پانصد نفر جمعیت دارد. در این دهکده دو چشمه آب گرم وجود دارد که یکی به نام چشمه حصار مردانه و دیگری بنام چشمه حصار زنانه خوانده میشود. این دو چشمه که ظاهراً یکسان میباشند، در مغرب چشمه گاومیش گلی بفاصلة تقریباً پانصد متر از چشمه نامبرده قرار دارند و جایگاه آنها در حدود ده متر از آن مرتفع تر میباشد.}

قهوه خانه یعقوب، در قسمت بالای دهستان سرائین در کنار جاده قرار داردو از یک تالار عمومی و یک ایوان و دو اطاق خصوصی و یک باغچه بمساحت تقریباً هزار متر تشکیل یافته است.

روز پنج شنبه شب با عده ای از دوستان به آبگرم بش باجیلار رفتیم. دیدیم تو سالن ولوله ای هست و مسافرین هجوم برده اند به مسئول آبگرم که داره از دوشها گل و لجن میاد.(با توجه به بوی لجن و ترکیب آبهای سرعین، احتمالاً اکسیدهای آهن ته نشین شده در جداره لوله های انتقال آب می باشد که به علت ورود هوای مخلوط با آب به لوله ها باعث سایش و حل شدن آنها در لوله ها شده بود)

عکس گل و لجن که داره از دوشها سرازیر میشه.

  ما هم ارگ سرعینی پیدا کردیم و رفتیم زیر دوشها و گفتیم لجن درمانی و گوگرد درمانی هست (آبها گرم سرعین میزان ترکیبات گوگردی بسیار پایینی دارد). خنده بازاری بود!!!

 متأسفانه مسئولین مربوطه آبهای گرم سرعین فقط هر ساله اجارة آبگرم رو بالا برده و هیچ گونه رسیدگی ها لازم رو انجام نمی دهند. من خودم امثال در گیر همین کارها در احداث آبدرمانی قهوه سویی و  مدیریت آبگرم بش باجیلار بودم. در مورد آبدرمانی قهوه سویی که آقای عبدالله کیشی زاده به عنوان بخش خصوصی سرمایه گذار آن می باشد، تا امروز که حدود 30 درصد از ساخت پروژه پیشرفت داشته است، هیچ گونه تسهیلات وامی دریافت نکرده است. از زمان تحویل آبگرم بش باجیلار به مروت محمد زاده و عبدالله کیشی زاده، من خود شخصاً چهار نامه از طرف اجاره کننده ها در مورد خرابی پمپ تغذیه آب، خرابی سونا و جکوزی و ... به اداره آب نوشتم که با بی مهری مسئولین مربوطه قرار گرفت که نمونه ای از افتضاحات به بار آمده را در عکسها مشاهده می نمایید.

این عکسها به همراه عکسهای دیگر برای ارائه مدارک به اداره آب تحویل داده خواهد شد. شایان ذکر است که من قبلاً نیز در مورد ایرادات بش باجیلار عکس گرفته و به مسئولین داده ام. ولی گو دلی که برای شهر و آبادی آن بتپد.

تمام حرفهای مسئولین و شعارهای آنها طبل تو خالی بیش نیستند.

از دوستانی که می خواهند در مقاله ای مشترک در مورد آبگرمهای سرعین، ایرادات، پیشنهاد و تاریخچه آبگرمها فعالیت کنند ، دعوت به عمل می آید.